Uz Ru En

O'zbekiston Respublikasi fuqarosining xorijdagi huquq va majburiyatlari

Dunyoning ko'plab mamlakatlarida O'zbekiston Respublikasining konsullik va diplomatik vakolatxonalari mavjud va ularning vazifasi –O'zbekiston fuqarolarining huquq va manfaatlarini himoya qilish, qiyin vaziyatlarda yordam berish va ularni qo'llab – quvvatlashdir.

O'zbekiston Respublikasi fuqarolarining huquq va manfaatlari xalqaro miqyosda tuzilgan, a'zolari O'zbekiston Respublikasi va mezbon davlat hisoblangan xalqaro shartnomalarda «Xorij fuqarolarining huquq va manfaatlari» qonuni asosida tartibga solinadi.

O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 2 bo'lim 11 moddasiga binoan O'zbekiston Respublikasining xorij mamlakatlaridagi fuqarolari O'zbekiston Respublikasi himoyasi ostidadir. O'zbekiston Respublikasi o'z hududida ham, uning tashqarisida ham o'z fuqarolarini huquqiy himoya qilish va ularga homiylik ko'rsatishni kafolatlaydi (O'zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 22 moddasi.)

 

Konsullik himoyasi nima va undan qanday foydalanish mumkin?

 

Xorij davlatidagi O'zbekiston Respublikasi diplomatik vakolatxonalari O'zbekiston Respublikasi xorijdagi fuqarolarining huquq va manfaatlarini himoya qiladi. Konsullik himoyasi – O'zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi tomonidan olib boriladigan faoliyat bo'lib, O'zbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari joylashgan hududdagi jismoniy va yuridik shaxslari huquqini konsullik muassasasi va uning xodimlari himoya qiladi.

Konsullik himoyasi xalqaro huquqning umume'tirof etilgan printsiplari va normalariga, O'zbekiston Respublikasi va mezbon davlat a'zo bo'lgan xalqaro shartnomalarga muvofiq amalga oshiriladi. O'zbekiston Respublikasi, uning diplomatik vakolatxonalari va konsullik muassasalari, shuningdek ularning vakolatli xodimlari O'zbekiston Respublikasi fuqarolarining barcha huquqlardan to'liq foydalanish imkoniyatiga ega bo'lishini ta'minlash, mezbon mamlakat qonunchiligida, O'zbekiston Respublikasi va mezbon mamlakat a'zo bo'lgan xalqaro shartnomalar asosidagi qonun hujjatlarida belgilangan tartibda fuqarolar huquqlari va manfaatlarini himoya qilish choralarini ko'radi.

O'z davlati “qanoti ostida” bo'lish istagi, ldatda, insonlar chet elda jinoyat sodiri etishda gumon qilinayotganida paydo bo'ladi. Xorijiy mamlakatlarning huquqni muxofaza qilish organlari tomonidan o'zbekistonlik fuqarolarini chet elda ushlab turish hollarida, mahbusning qarindoshlari konsullik vakolatxonalariga mahbusni vaqtinchalik saqlash joyidan “qutqarib olish” yoki uni ushlab turish uchun alohida sharoit yaratib berish uchun murojaat etadilar.

 

Konsullik O'zbekiston Respublikasi fuqarolari qabul qiluvchi davlatning qonunchiligi, O'zbekiston Respublikasi va qabul qiluvchi davlat bir vaqtning o'zida ishtirok etadigan xalqaro shartnomalari va xalqaro urf-odatlar bilan belgilangan barcha xuquqlardan foydalanishi uchun chora – tadbirlar amalga oshirishi shart. Konsul yozma va og'zaki bayonatlarni qabul qilishi shart (O'zbekiston Respublikasining 1996 yil 29 avgustda qabud qilingan 261-I – sonli Qonuni bilan tasdiqlangan O'zbekiston Respublikasining Konsullik Nizomining 33 – moddasi)

Shuni aytib o'tish joizki, Konsul, fuqaro yoki yuridik shaxsning qabul qiluvchi davlatning milliy qonunchiligida nazarda tutilgan huquqlari buzilgan taqdirda chora – tadbirlar ko'radi.

Konsullik muhofazasidan samarali foydalanish uchun quyidagi tavsiyalarni ko'rib chiqish kerak:

  1. Xorijga chiqqanda har qanday holatlarga tayyor bo'lishingiz lozim. Konsullik muassasalari va O'zbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalarining telefon raqamlarini bilish, shuningdek chet el fuqarolarining qabul qiluvchi mamlakatdagi huquqlari va majburiyatlari va migratsiya qonunchiligini bilishi, jamoat tartibi buzilmasligi, kutilmagan vaziyatlarda o'zlarini ahmoqona tutmasliklari kerak. Masalan, agar siz huquqni muhofaza qilish organlari tomonidan ushlangan bo'lsangiz, lekin o'zingizni aybdor hisoblamasangiz, avvalambor, huquqni muhofaza qilish idoralari xodimlariga nisbatan konfrontatsiya qilishlari kerak. Sizdan talab qilinadigan barcha tushuntirishlarni bering, lekin sizning huquqlaringizni buzilishiga yo'l qo'ymang. Misol uchun, suhbatni malakali tarjimonsiz amalga oshirilsa va protokolni siz bilmagan tilda imzolashga majbur qilishsa, siz uni imzolashdan bosh tortish huquqiga egasiz yoki boshqa yo'lni tanlagan holda imzolanadigan hujjatga “hujjat matni menga tarjima qilinmadi va men uning mazmunidan xabardor emasman Konsullik xodimlari bilan uchrashuvga oid talab rad etildi. Sana. Imzo.” deb yozib qo'yishingiz mumkin. Har ikkala holatda, protokol chet el fuqarolarining huquqlarini buzilishiga oid dalil bo'lishi mumkin.
  2. Agar sizda o'ylab ko'rish uchun vaqt bo'lsa qo'yilgan ayblov to'g'risida o'ylab ko'ring. Agar siz o'z manfaatlarini himoya qiluvchi normativ hujjatni keltira olmasangiz, bunday holatda darhol mutaxassisga murojaat qiling. Bunday mutaxassis mahalliy advokat yoki konsullik xizmatchisi bo'lishi mumkin.

Siz huquq va manfaatlaringiz buzilmagan holatda konsullik himoyasini olish uchun ob'ekt hisoblanmaysiz. Agarda, siz tashrif buyurgan mamlakatda qonunchiligi yoki ikki tomonlama bitimning qoidalari buzilayotgan bo'lsa, sizning muammolaringiz e'tiborsiz qoldirilmaydi.

 

Chet elda o'zbekistonlik fuqarolar qanday o'zini muammolardan himoya etib, o'z huquqlaridan to'liq foydalana oladi?

 

Tashqi ishlar vazirligi O'zbekiston Respublikasiga tashrif buyurgan yoki chet elda yashaydigan barcha O'zbekiston fuqarolarini O'zbekiston Respublikasining chet eldagi diplomatik vakolatxonalarida ro'yxatdan o'tish (konsullik hisob varaqlarini kiritish)ga chaqiradi. Favqulodda vaziyatda diplomatik muassasalar siz murojaat qilganingizda darhol yordam berishiga oshiqadi.

O'zbekiston Respublikasining 1991 yil 20 dekabrdagi “O'zbekiston Respublikasining fuqaroligi to'g'risida” gi Qonunining 21-moddasi 4-bandiga muvofiq O'zbekiston Respublikasidan tashqarida doimiy yashovchi shaxs uch yilga aniq sabablarsiz konsullik ro'yxatidan o'tmasa, O'zbekiston Respublikasining fuqaroligini yo'qotadi. O'zbekiston Respublikasining “Fuqarolik to'g'risida” gi Qonunning 2-bandiga 21-moddasiga muvofiq chet elda doimiy yashovchi shaxs besh yilga aniq bo'lmagan sabablarga ko'ra konsullik ro'yxatidan o'tmasa, O'zbekiston Respublikasining fuqaroligini yo'qotadi.

Chet elga chiqqani uchun O'zbekistonning har bir fuqarosi ikkala yurisdiktsiya ostiga olinadi, ya'ni u O'zbekistonning ham, mezbon mamlakatning qonunlarini ham bajarishi shart. Shu bilan birga, ma'muriy yoki jinoiy jazolar qo'llanilgan taqdirda, u mezbon mamlakat qonunchiligiga binoan javobgar bo'ladi.

O'zbekiston fuqarosi xorij davlati urf-odatlarini hurmat qilishlari, yo'l qoidalariga amal qilishlari kerak. Mahalliy firibgarlar qurboniga aylanmaslik uchun kerakli ehtiyot choralarini ko'ring va mahalliy aholining nazariga tushishdan uzoq turing. Pul va hujjatlarni bir joyda saqlamang. Hamyonlarni plastik paketlarda olib yurmang. Iloji bo'lsa pul va hujjatlarni turar mehmonxonangiz seyflarida saqlang. Agar o'zingiz bilan olib chiqsangiz kiyim ichki cho'ntaklariga solganingiz ma'qul. Jamoat joylarida cho'ntagida pul va hujjat solingan pidjak va boshqa kiyimlarni stul ustiga qo'ymang.

Agar sizga hujum qilishsa yoki aldab ketishsa darhol militsiyaga xabar berishingiz va ulardan murojaatingizni olganliklari haqida hujjatni olishingiz kerak. Agarda siz haq-huquqlaringiz buzilayotganligini his qilsangiz, ularni mehmon bo'lgan davlatingiz qonunchiligi asosida himoya qiling. Zarurat tugʼilganda O'zbekiston Respublikasi konsulligiga ma'lumot olish uchun murojaat qiling. Konsullik xodimi sizning haq-huquqlaringizni tiklashda yordam beradi.

Esda tuting, xorij davlatida bo'lish muddati olgan vizangiz asosida chegaralangan. Viza olish (uzaytirish) haqida savollarni migratsiya xizmatlari yoki militsiyaning maxsus bo'limlariga berishingiz mumkin.

 

Sizni chet eldagi huquqni muhofaza qilish idoralari xodimlari ushlab olgan bo'lsa nima qilish kerak?

 

Avvalo sizni qo'lga olgan huquni muhofaza qilish idoralari bilan hamkorlik qilish kerak. Agar haqiqatdan ham jinoyat sodir etgan bo'lib qarshilik qilsangiz bu sizni vaziyatingizni yanada qiyinlashtiradi, agarda nohaq ayblangan bo'lib qarshilik ko'rsatsangiz, Sizni politsiyaga qarshi xatti harakat qilganlikda ayblab hibsga olishga sabab bo'lishi mumkin.

Siz hibsga olinganingizdan so'ng, xorijiy huquqni muhofaza qilish organlari O'zbekiston Respublikasi konsullik bo'limiga, O'zbekiston Respublikasi diplomatik vakolatxonasiga fuqaroning hibsga olish fakti va uning sabalari haqida xabardor etishi shart. Shundan so'ng konsullik Sizning qarindoshlariingiz bilan aloqa o'rnatadi va sizni qabul qiluvchi mamlakatning jinoiy – protsessual kodeksiga rioya qilinishini nazorat qiladi.

Siz konsullik vakili bilan uchrashishga haqlisiz. Sizga nisbatan chet elda jinoyat ishi qo'zg'atilgan taqdirda, xorijiy mamlakat qonunchiligida ko'zda tutilgan protsessual harakatlarning tartibi va mazmunini konsullik o'zgartirishga qodir emas va tekshiruvga aralasha olmaydi.

 

Xorijiy ish beruvchi bilan orangizda nizo kelib chiqsa nima qilish kerak?

 

Avvalo, muzokaralar yo'li bilan nizonni xal qilishga xarakat qiling. Esingizda bo'lsa, chet eldagi xar qanday muammolarni xal qilish, o'zingizning o'lkangizdan ko'ra ko'proq kuchlar va resurslar sarflashni talab qiladi. Agar nizonni muzokaralar yo'li bilan xal etish imkonsiz bo'lsa, Siz maxalliy sud xokimiyatiga murojaat qilishingiz mumkin. Biroq Sizda chet elda ishlash uchun ruxsatnoma bo'lmasa, ish beruvchi bilan shartnomangiz tuzilmagan bo'lsa yoki kelishmovchiliklar mavzusi shartnomada ko'rsatilshmagan bo'lsa va qabul qiluvchi mamlakat qonunchiligida aniq belgilangan bo'lsa, unda sud xech qanday choralar ko'rmaydi. Agar barcha kerakli xujatlarga ega bo'lsangiz va sudda qatnashish uchun vositalaringiz bo'lsa, unda siz advokat yollashingiz va sudga murojat qilishingiz mumkin.

Shuningdek Siz O'zbekiston Respublikasi konsulligiga murojaat qilish xuquqiga egadirsiz, maxalliy xokimiyat organlarining ishini ko'rish jarayonida monitoring o'tkazish talabi bilan.

Orqaga qaytish